Zoogdier · Ardennen
Rhinolophus ferrumequinum
● IUCN: niet bedreigd · strikt beschermd
Hij hangt vrij aan het plafond van een grot, helemaal in zijn vleugels gewikkeld als een klein bruin pakketje. De grote hoefijzerneus dankt zijn naam aan het vreemde, hoefijzervormige huidplaatje rond zijn neus, waarmee hij zijn geluid uitzendt.
| Leefgebied | Afwisselend landschap met weiden, heggen en bosranden; grotten en groeven om te overwinteren |
| Spanwijdte | Ongeveer 33–40 cm |
| Gewicht | Ongeveer 17–34 gram |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Bruingrijze vacht, een hoefijzervormig neusblad en grote, puntige oren; hangt vrij en wikkelt zich in zijn vleugels |
| Bijzonder | De grootste hoefijzerneus van Noordwest-Europa; zendt zijn sonar uit via de neus in plaats van de bek |
| Dieet | Grote insecten zoals meikevers, mestkevers en nachtvlinders |
Waar kom je ze tegen?
| België | Zeldzaam, vooral in Wallonië, met winterverblijven in grotten en groeven |
| Nederland | Zeer zeldzaam; incidenteel in de mergelgroeven van Zuid-Limburg |
| Tip | Ga nooit zelf een grot in om vleermuizen te zoeken; in de winter kost elke wekbeurt ze kostbare energie |
Wist je dat een grote hoefijzerneus meer dan 30 jaar oud kan worden? Dat is heel oud voor zo’n klein zoogdier.
Kaart II van IV
Gedrag & seizoen
De grote hoefijzerneus jaagt laag langs heggen, bosranden en over weiden met grazend vee. Soms hangt hij aan een tak en wacht tot er een insect voorbij vliegt, waarna hij het in een korte vlucht vangt. In de zomer leven de vrouwtjes samen in kraamkolonies op warme zolders of in kerken; in de winter slapen ze in grotten en groeven.
| Oktober – april | Winterslaap in grotten, groeven en oude mijnen |
| Mei | Vrouwtjes verzamelen zich in kraamkolonies |
| Juni – juli | Eén jong per vrouwtje |
| Najaar | Paartijd en opbouw van vetvoorraad voor de winter |
Kaart III van IV
Rol in het ecosysteem
Als insecteneter ruimt de grote hoefijzerneus elke nacht grote aantallen kevers en nachtvlinders op. Hij is sterk afhankelijk van een kleinschalig landschap: heggen en bomenrijen gebruikt hij als ‘wegen’ om te navigeren, en weiden met grazend vee leveren mestkevers. Het verdwijnen van heggen, van ongestoorde winterverblijven en van insecten maakte hem in de Lage Landen zeldzaam.
Wat helpt? Veel grotten met vleermuizen zijn in de winter afgesloten met een speciaal hek: vleermuizen kunnen erdoor, mensen niet. Respecteer zulke afsluitingen altijd.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
Vleermuizen hebben het in Europa nooit makkelijk gehad in verhalen: ze werden in verband gebracht met heksen, duivels en, sinds Dracula, met vampiers. De Europese vleermuizen eten echter alleen insecten. Elders, bijvoorbeeld in China, staat de vleermuis juist voor geluk: het woord voor vleermuis klinkt daar als het woord voor geluk.
Veelgestelde vragen
Vragen over de grote hoefijzerneus
Waarom heet hij hoefijzerneus?
Door het hoefijzervormige huidplaatje rond zijn neus. Daarmee bundelt hij de geluidsgolven die hij gebruikt om te navigeren en prooien te vinden.
Waar overwintert de grote hoefijzerneus?
In koele, vochtige en ongestoorde plekken zoals grotten, kalksteengroeven en oude mijnen.
Is de grote hoefijzerneus beschermd?
Ja, alle vleermuizen zijn in België en Nederland strikt beschermd. Wereldwijd staat de grote hoefijzerneus als niet bedreigd op de IUCN Rode Lijst, maar in de Lage Landen is hij zeldzaam.
Leefgebied · België
