Vogel · Beken & rivieren
Cinclus cinclus
● IUCN: niet bedreigd · beschermd
Een rond, donkerbruin vogeltje met een stralend witte slab, dat op een steen midden in de beek staat te knikken. En dan ineens het water in duikt. De waterspreeuw is de enige zangvogel die onder water loopt en zwemt.
| Leefgebied | Snelstromende, heldere beken met stenen en stroomversnellingen |
| Lengte | Ongeveer 18 cm |
| Gewicht | Ongeveer 50–75 gram |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Rond en gedrongen, donkerbruin met een grote witte keel en borst; kort, vaak opgewipt staartje |
| Gedrag | Knikt en ‘zakt door de knieën’ op stenen; vliegt laag en snel over het water |
| Dieet | Larven van kokerjuffers, haften en steenvliegen, vlokreeftjes en kleine visjes |
Waar kom je ze tegen?
| België | Langs snelstromende beken en rivieren in de Ardennen |
| Nederland | Zeldzaam; vooral ’s winters, en soms als broedvogel in Zuid-Limburg |
| Tip | Kijk bij bruggen en stuwtjes: daar zit hij vaak op een steen of broedt hij onder de brug |
Wist je dat de waterspreeuw onder water over de bodem loopt, met zijn kop naar beneden en zijn vleugels gespreid? De stroming drukt hem zo tegen de bodem, terwijl hij tussen de stenen naar larven zoekt.
Kaart II van IV
Gedrag & seizoen
Een paartje waterspreeuwen verdedigt een stuk beek van soms een paar kilometer. Ze bouwen een bolvormig mosnest op een richel vlak boven het water: onder een brug, tussen boomwortels of zelfs achter een waterval. Opvallend: de waterspreeuw zingt ook midden in de winter, met een kabbelend liedje dat boven het geruis van de beek uitkomt.
| Winter | Zingt en verdedigt al zijn stuk beek |
| Februari – april | Nestbouw en een eerste legsel van 4–5 eieren; een van de vroegste broeders |
| Voorjaar – zomer | Vaak een tweede legsel |
| Herfst | Jongen zoeken een eigen stuk beek |
Kaart III van IV
Rol in het ecosysteem
De waterspreeuw is een levende waterkwaliteitsmeter. Hij eet larven van insecten die alleen in schoon, zuurstofrijk water overleven. Raakt een beek vervuild of verzuurd, dan verdwijnen eerst die larven en daarna de waterspreeuw. Zie je hem langs een beek, dan is dat dus goed nieuws voor het water.
Wat helpt? Schone beken met natuurlijke oevers. Bij het renoveren van bruggen worden soms speciale nestkastjes voor waterspreeuwen onder de brug gehangen.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
In Noorwegen is de waterspreeuw de nationale vogel: de fossekall, de ‘man van de waterval’. Vroeger dachten mensen dat hij op de bodem van de beek kon lopen omdat hij zwaarder was dan water. In werkelijkheid gebruikt hij de stroming en zijn vleugels om zich naar beneden te drukken, terwijl een extra dik verenpak en een vettige olieklier hem warm en droog houden.
Veelgestelde vragen
Vragen over de waterspreeuw
Kan een waterspreeuw echt onder water lopen?
Ja. Hij duikt en loopt over de bodem van de beek, waarbij de stroming en zijn gespreide vleugels hem naar beneden drukken.
Waar zie je waterspreeuwen in België?
Langs snelstromende, heldere beken en rivieren in de Ardennen, vaak bij bruggen en stuwtjes.
Waarom heet hij waterspreeuw?
Omdat hij qua formaat en vorm een beetje aan een spreeuw doet denken en altijd bij het water leeft. Familie van de spreeuw is hij niet.
Leefgebied · België
