Vogel · Dehesa & akkers
Alectoris rufa
● IUCN: gevoelig · wilde stand gaat achteruit
Op een droge voorjaarsochtend klinkt over de Castiliaanse heuvels een raspend ‘tsjoek-tsjoekar’. Dat is de rode patrijs, de vogel met rode snavel en rode poten die in Spanje bijna net zo bekend is als de stier. Hij hoort bij het platteland en bij de keuken, maar de wilde stand staat onder druk.
| Leefgebied | Akkers, stoppelvelden, wijngaarden en olijfgaarden met struiken en randen |
| Grootte | 32–35 cm; 400–550 gram |
| Actief | Overdag, vooral vroeg in de ochtend en in de avond |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Rode snavel en rode poten, witte keel met een zwarte rand die uitloopt in zwarte strepen, blauwgrijze borst en flanken met grijze, roestbruine, witte en zwarte strepen |
| Verwar niet met | De patrijs uit Nederland en België, die een oranjebruin gezicht en grijze poten heeft en geen zwarte halsband |
| Dieet | Zaden, graan, knoppen en bladeren; kuikens eten vooral insecten |
Waar kom je ze tegen?
Moeilijkheid: ●●●●● Goed te doen
Rijd vroeg in de ochtend langs landwegen; patrijzen lopen vaak over de berm of zitten op een steen te roepen.
| Castilië | De heuvels en akkers rond Toledo en de Campo de Montiel in Ciudad Real |
| Ook goed | De dehesas en steppen van Extremadura, zoals La Serena |
| Tip | Luister in maart en april naar het roepen; dan zijn ze het actiefst |
Wist je dat een vrouwtje rode patrijs soms twee nesten tegelijk heeft? Op het ene broedt zij, op het andere het mannetje.
Kaart II van IV
Gedrag & seizoen
In de herfst en winter leven rode patrijzen in groepjes, die in het Spaans bandos heten. Aan het eind van de winter vallen die uiteen in paartjes, die hun territorium luid verdedigen. Het vrouwtje legt tien tot vijftien eieren in een kuiltje onder een struik. De kuikens kunnen al na een paar uur lopen en volgen hun ouders op zoek naar insecten.
| Februari – april | Paarvorming; mannetjes roepen vanaf een steen of heuveltje |
| Mei – juni | Broeden en de eerste kuikens |
| Zomer | Families met jongen op de stoppelvelden |
| Herfst – winter | Groepjes van tien tot twintig vogels |
Wanneer zie je ze het best?
| jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec |
| winter | roepen · beste tijd | kuikens & families | groepjes | ||||||||
■ Goede kans ■ Redelijke kans ■ Lastig
Kaart III van IV
Van veld tot bord
In Spanje is patrijs een klassiek wildgerecht van de herfst en winter. Een groot deel van de patrijzen in de Spaanse wildhandel komt tegenwoordig van gespecialiseerde kwekerijen; de wilde stand is door intensieve landbouw, bestrijdingsmiddelen en het verdwijnen van akkerranden flink gekrompen. Het vlees is mager, licht van smaak en wat steviger dan dat van een kip.
Koop patrijs bij een poelier of wildhandelaar die kan vertellen waar het vlees vandaan komt, en eet het met mate: de wilde rode patrijs heeft het al moeilijk genoeg.
Seizoenen en bereiding verschillen per regio en per jaar. Vraag je poelier wat er nu vers is.
Kaart IV van IV
Recept & traditie
Perdiz escabechada
| Patrijs | Twee schoongemaakte patrijzen, heel of gehalveerd |
| Escabeche | Ruim olijfolie, een hele bol knoflook, ui, wortel, laurier, zwarte peperkorrels, witte wijn en wijnazijn |
| Bereiding | De patrijzen aanbakken in de olie, dan met de groenten, wijn en azijn zacht laten garen tot ze mals zijn, ongeveer een uur |
| Erbij | Lauw of koud, met brood en een frisse salade; de smaak wordt beter na een dag rusten |
Escabeche, het inleggen in olie en azijn, is een oude manier om vlees en vis langer goed te houden; de techniek kwam waarschijnlijk via de Arabische keuken naar Spanje. Rond Toledo is perdiz escabechada het bekendste gerecht van de streek. Spaanse sprookjes eindigen niet met ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’, maar met y fueron felices y comieron perdices: en ze waren gelukkig en aten patrijzen.
Veelgestelde vragen
Vragen over de rode patrijs
Wat is het verschil tussen een rode patrijs en een gewone patrijs?
De rode patrijs heeft een rode snavel, rode poten en een witte keel met een zwarte rand. De gewone patrijs heeft een oranjebruin gezicht en grijze poten.
Waar zie je rode patrijzen in Spanje?
Op akkers, in wijngaarden en olijfgaarden op het Spaanse platteland, bijvoorbeeld rond Toledo, in de Campo de Montiel en in Extremadura.
Wat is perdiz escabechada?
Patrijs die zacht gegaard wordt in olijfolie, azijn, wijn, knoflook en kruiden. Het is een traditioneel gerecht uit de streek rond Toledo.
Leefgebied · Spanje
