Gids · Nederland · Winter
Op een stille wintermorgen trekken lange linten ganzen gakkend van het water naar de polder. In de winter is Nederland het belangrijkste ganzenland van Europa: volgens Sovon Vogelonderzoek Nederland verblijven er op het hoogtepunt ruim twee miljoen ganzen. In deze gids lees je waar je ze het best ziet, wanneer de aantallen pieken, welke soorten je tegenkomt en hoe je ze bekijkt zonder ze te storen.
| Aantal | Ruim 2 miljoen ganzen op het hoogtepunt van de winter |
| Beste maanden | December tot en met februari; de eerste groepen komen al in oktober |
| Beste tijdstip | Zonsopkomst, als de ganzen van hun slaapplaats naar de weilanden vliegen |
| Topgebied | Zuidwest-Friesland en de IJsselmeerkust |
| Meest gezien | Kolgans, brandgans en grauwe gans |
Waarom komen er zoveel ganzen naar Nederland?
De meeste wintergasten broeden op de toendra’s van Siberië, Scandinavië en de Arctische eilanden. In Nederland vinden ze precies wat ze nodig hebben: een mild klimaat, eindeloos veel eiwitrijk gras en oogstresten om te eten, en grote, open wateren waar ze ’s nachts veilig slapen. Daarom zie je de grootste groepen altijd in polders vlak bij een meer, een rivier of de kust.
Wanneer zie je de meeste ganzen?
De soorten komen en gaan niet allemaal tegelijk. Volgens Vogelbescherming Nederland is de toptijd voor winterganzen januari en februari. De kolganzen arriveren tegenwoordig later dan vroeger: sinds 2017 komen de grote aantallen pas ver na oktober, omdat ze langer pauzeren rond de Oostzee.
| Wanneer | Wat gebeurt er |
|---|---|
| September – oktober | De kleine rietgans is er als eerste; de grauwe gans is er het hele jaar |
| November | De grote aantallen kolganzen en toendrarietganzen komen binnen |
| December – februari | Hoogtepunt: ook de brandganzen zijn er nu volop |
| Maart – april | De meeste wintergasten vertrekken weer naar het noorden |
| Mei | De rotgans vertrekt als laatste |
De beste plekken om ganzen te kijken
Zuidwest-Friesland en de IJsselmeerkust
Friesland is de ganzenprovincie van Nederland: hier overwintert een groot deel van alle ganzen, de meeste in het zuidwesten. Bij Gaast en de Steile Bank bij Oudemirdum slapen volgens Vogelbescherming soms 50.000 tot 75.000 ganzen op het IJsselmeer. Een wandeling of fietstocht door de polders rond de Friese meren geeft ’s winters bijna ganzengarantie.
Nationaal Park Lauwersmeer
Op de grens van Friesland en Groningen verblijven ’s winters duizenden ganzen. Met wat geluk zie je er ook een zeearend boven het water.
Oostvaardersplassen
Tussen Lelystad en Almere zitten ’s winters grote groepen ganzen. Vanuit de kijkhutten, zoals de Kleine en Grote Praambult, heb je goed overzicht over het moeras.
Rivierengebied en de Biesbosch
Langs de grote rivieren foerageren ganzen op de uiterwaarden en akkers. Rond de Biesbosch zie je kolganzen, toendrarietganzen en brandganzen. Staatsbosbeheer organiseert er in de winter begeleide excursies naar watervogels.
Zeeland
In Zeeland zie je in de winter vooral kolganzen, brandganzen, rotganzen, grauwe ganzen en toendrarietganzen. Goede plekken zijn de Yerseke Moer, de Oude Veerseweg, Het Verdronken Land van Saeftinghe en de Sint Laurense Weihoek.
Waddeneilanden: rotganzen
De kleine, donkere rotgans houdt van zout: kwelders, brakke graslanden en de Waddenzee zelf. De beste kans op grote groepen heb je op de polders van de Waddeneilanden, zoals Polder Zeeburg op Texel.
Welke ganzen zie je in de winter?
| Soort | Herken je aan |
|---|---|
| Kolgans | Witte bles aan de snavelbasis en zwarte dwarsstrepen op de buik; de talrijkste wintergast |
| Brandgans | Klein, met een wit gezicht, zwarte hals en grijs-zwart gestreepte rug |
| Grauwe gans | Groot en lichtgrijs, met een dikke oranje snavel; het hele jaar in Nederland |
| Toendrarietgans | Donkere kop en hals, donkere snavel met een oranje band, oranje poten |
| Kleine rietgans | Korte snavel met een roze band en roze poten |
| Rotgans | Klein en donker, met een witte vlek op de hals; vooral aan de kust |
| Roodhalsgans | Zeldzaam: een kleine, kleurige gans met roestrode hals, meestal tussen brandganzen |
Tips voor ganzen kijken
| Tijdstip | Rond zonsopkomst vliegen de ganzen massaal van het water naar de weilanden; in de namiddag gaan ze terug |
| Waar staan | Kijk vanaf de dijk, een kijkhut of de auto; loop niet de weilanden in |
| Afstand | Een opgeschrikte groep verliest energie die hij in de winter hard nodig heeft |
| Meenemen | Verrekijker of telescoop, warme kleding en iets warms om te drinken |
| Rust | Veel ganzengebieden zijn in de winter rustgebied: blijf op de paden en houd je hond aangelijnd |
Dode of zieke gans gevonden? Raak hem niet aan, ook niet met je hond, en meld hem bij de gemeente. In de winter kan vogelgriep rondgaan onder watervogels.
Veelgestelde vragen
Vragen over ganzen kijken
Wanneer kun je in Nederland het best ganzen kijken?
Van november tot en met februari, met de meeste ganzen in januari en februari. De eerste wintergasten komen al in oktober.
Hoeveel ganzen overwinteren er in Nederland?
Volgens Sovon verblijven er op het hoogtepunt van de winter ruim twee miljoen ganzen in Nederland. Kolgans en brandgans zijn de talrijkste soorten.
Waar zie je de meeste ganzen?
In Zuidwest-Friesland en langs de IJsselmeerkust. Ook het Lauwersmeer, de Oostvaardersplassen, het rivierengebied, de Biesbosch en Zeeland zijn goede ganzengebieden.
Hoe laat moet je gaan kijken?
Rond zonsopkomst, als de ganzen in grote groepen van hun slaapplaats op het water naar de weilanden vliegen. In de namiddag vliegen ze weer terug.
Waarom overwinteren ganzen in Nederland?
Door het milde klimaat, het vele eiwitrijke gras en de grote open wateren waar ze ’s nachts veilig kunnen slapen.
Waar zie je rotganzen?
Aan de kust: in het Waddengebied en de Zeeuwse Delta, bijvoorbeeld op de polders van Texel. Rotganzen blijven het langst, tot in mei.
Hoe herken je een kolgans?
Aan de witte bles aan de basis van de snavel en de zwarte dwarsstrepen op de buik.
Meer winterse natuur? Lees over de grauwe gans, kijk wanneer je zeehonden spot, ga in het najaar naar de kraanvogels in Duitsland, of bekijk per maand wat er in de natuur gebeurt in de seizoenskalender.
Leefgebied · Duitsland
