Zoogdier · Alpen & Pyreneeën
Capra ibex
● IUCN: niet bedreigd · in Frankrijk beschermd
De koning van de rotswanden: een stevige berggeit met hoorns die bij oude mannetjes meer dan een meter lang worden. Twee eeuwen geleden was de steenbok bijna verdwenen. Vandaag klimt hij weer in vrijwel de hele Alpen, en sinds 2014 ook weer in de Franse Pyreneeën.
| Leefgebied | Steile rotshellingen en alpenweiden, tot boven 3.000 meter |
| Gewicht | Bok tot ongeveer 100 kg, geit zo’n 40–50 kg |
| Actief | Overdag; het hele jaar op de berg |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Grijsbruine berggeit met een stevig lijf. De bok heeft grote, naar achteren gebogen hoorns met dikke dwarsribbels en een klein baardje; de geit heeft kortere, dunne hoorns |
| Verschil met gems | Groter en zwaarder, zonder het zwart-witte gezichtsmasker en met veel grotere hoorns |
| Dieet | Grassen, kruiden, mossen en twijgjes |
Waar kom je ze tegen?
Moeilijkheid: ●●●●● Makkelijk
Steenbokken zijn weinig schuw. In de zomer zie je ze vaak dicht bij de wandelpaden.
| Vanoise | Rond Pralognan-la-Vanoise, de Col de la Vanoise en het dal van de Leisse |
| Haute-Savoie | Het natuurreservaat van Sixt-Passy en het Bargy-massief |
| Pyreneeën | Iberische steenbokken in het Parc national des Pyrénées en de Ariège |
Wist je dat een steenbok met zijn anti-slip-hoeven tegen bijna loodrechte rotswanden en zelfs stuwdammen op klimt, om er zout van te likken?
Kaart II van IV
Gedrag & seizoen
Bokken en geiten leven het grootste deel van het jaar gescheiden: de mannetjes in eigen groepen, de vrouwtjes met de jongen. Alleen in de bronst, van half november tot half februari, komen ze samen. Dan meten de bokken hun krachten in duels, waarbij hun hoorns met een harde klap tegen elkaar slaan. In de zomer trekken ze hoog de bergen in; in het voorjaar komen ze lager om van het eerste verse gras te eten.
| Voorjaar | Lager op de hellingen voor het eerste verse gras |
| Juni | De jongen, de cabri’s, worden geboren |
| Zomer | Hoog in de bergen, vaak dicht bij de paden |
| December – januari | Bronst, met duels tussen de bokken |
Wanneer zie je ze het best?
| jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec |
| winter · bronst | lente | bergwandelseizoen | herfst | bronst | |||||||
■ Goede kans ■ Redelijke kans ■ Lastig
Kaart III van IV
Rol in het ecosysteem
Als grote planteneter houdt de steenbok de vegetatie op de rotshellingen kort. Hij is een prooi voor de steenarend, die het op jonge dieren gemunt heeft, en soms voor de wolf. Met zijn klimkunsten ontsnapt een volwassen steenbok meestal naar plekken waar geen roofdier hem kan volgen. Oude en zieke dieren die in de winter sterven, zijn voedsel voor aaseters zoals de lammergier.
Twee soorten: in de Alpen leeft de Alpensteenbok. In de Pyreneeën stierf de oorspronkelijke steenbok uit; daar zijn sinds 2014 Iberische steenbokken uit Spanje uitgezet, een aparte soort met donkerder vacht. Er leven er nu enkele honderden in de Franse Pyreneeën.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
Gered door honderd dieren
Vanaf de zestiende eeuw werd de steenbok zwaar bejaagd en gestroopt. Begin negentiende eeuw waren er in de hele Alpen nog maar zo’n honderd over, in het Gran Paradiso-massief in Italië. Daar werd hij beschermd, en uit die laatste dieren stammen alle steenbokken van de Alpen af. In Frankrijk keerde het tij in 1963, met de oprichting van het Parc national de la Vanoise, het eerste nationale park van het land. De steenbok staat zelfs op de medaille van de eerste parkwachters.
Veelgestelde vragen
Vragen over de steenbok
Wat is het verschil tussen een steenbok en een gems?
De steenbok is groter en zwaarder en heeft veel grotere, geribbelde hoorns. De gems is slanker, heeft kleine haakvormige hoorntjes en een zwart-wit gezichtsmasker.
Waar zie je steenbokken in Frankrijk?
Vooral in het Parc national de la Vanoise, bijvoorbeeld rond Pralognan-la-Vanoise. In de Pyreneeën leven Iberische steenbokken.
Wanneer is de bronst van de steenbok?
Van half november tot half februari, met de meeste duels in december.
Was de steenbok bijna uitgestorven?
Ja. Begin negentiende eeuw waren er nog maar zo’n honderd over, in het Gran Paradiso-massief in Italië. Alle steenbokken van de Alpen stammen van die dieren af.
