Zoogdier · Alpen & Pyreneeën
Galemys pyrenaicus
● IUCN: bedreigd (Endangered) · strikt beschermd
Een diertje als een mol, met een lange, beweeglijke slurfneus, zwemvliezen aan de achterpoten en een lange staart. De Pyrenese desman leeft alleen in koude, heldere bergbeken in de Pyreneeën en het noordwesten van het Iberisch Schiereiland. Bijna niemand heeft hem ooit gezien, en hij wordt steeds zeldzamer.
| Leefgebied | Snelstromende, zuurstofrijke bergbeken met stenen en holle oevers |
| Lengte | Lijf 11–13 cm, plus een staart van ongeveer even lang; 50–80 gram |
| Actief | Vooral ’s nachts, het hele jaar door |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Klein, donkerbruin dier met een lange, platte slurfneus, kleine oogjes, grote achterpoten met zwemvliezen en een lange, geschubde staart |
| Familie | Geen knaagdier, maar familie van de mol |
| Dieet | Waterinsecten en hun larven, zoals schietmotten, eendagsvliegen en steenvliegen |
Waar kom je ze tegen?
Moeilijkheid: ●●●●● Zeldzame kans
De desman is klein, schuw en vooral ’s nachts actief. Zelfs onderzoekers vinden meestal alleen zijn keutels op stenen in de beek.
| Frankrijk | Bergbeken in de hele Franse Pyreneeën, van het Baskenland tot de Pyrénées-Orientales |
| Ook | Noord-Spanje, Andorra en Noord-Portugal |
| Tip | Kijk naar de beek in plaats van naar het dier: helder, koud, snelstromend water met veel stenen is zijn thuis |
Wist je dat de desman onder water vooral op de tast jaagt? Zijn slurfneus zit vol gevoelige tastzintuigjes, waarmee hij tussen de stenen naar larven zoekt.
Kaart II van IV
Gedrag & seizoen
De desman leeft een verborgen leven. Overdag rust hij in een hol in de oever of tussen boomwortels en stenen. In de schemering en ’s nachts duikt hij de beek in, telkens maar een paar seconden, om tussen de stenen naar larven te zoeken. Elke desman heeft een eigen stukje beek van een paar honderd meter. Hij houdt geen winterslaap en is het hele jaar actief, ook in ijskoud smeltwater.
| Winter | Actief onder het ijs en in koud water; geen winterslaap |
| Voorjaar | Voortplanting; de jongen worden in de oever geboren |
| Voorjaar – vroege zomer | Hoog water door smeltende sneeuw |
| Zomer – herfst | Laag water; jonge desmans zoeken een eigen stuk beek |
Wanneer zie je ze het best?
| jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec |
| koud of hoog water | laag water · sporen het makkelijkst te vinden | winter | |||||||||
■ Goede kans ■ Redelijke kans ■ Lastig
Kaart III van IV
Bedreigingen & bescherming
In 2021 zette de IUCN de Pyrenese desman op de lijst van bedreigde soorten. In de Franse Pyreneeën is zijn verspreidingsgebied met zo’n 60 procent gekrompen. Waterkrachtcentrales en stuwdammen veranderen de stroming en knippen beken in stukken. Daarbij komen vervuiling, het wegpompen van water, droogte door klimaatverandering en uitheemse dieren zoals de Amerikaanse nerts en Amerikaanse rivierkreeften.
Wat wordt er gedaan? Frankrijk heeft een nationaal actieplan voor de desman, en met Europees LIFE-geld zijn zijn beken in kaart gebracht en is samengewerkt met beheerders van stuwdammen. Als wandelaar help je door beekoevers heel te laten en niet in beken te dammen of stenen te verplaatsen.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
De trompetrat
In de Pyreneeën noemen ze hem rat-trompette, de trompetrat, naar zijn lange snuit. Een rat is hij niet: hij hoort bij de familie van de mollen. De Franse natuuronderzoeker Étienne Geoffroy Saint-Hilaire beschreef hem in 1811 voor het eerst. Samen met de Russische desman is hij de laatste soort van een eeuwenoude groep waterdieren die ooit in grote delen van Europa leefde: een levend fossiel in de beken van de Pyreneeën.
Veelgestelde vragen
Vragen over de Pyrenese desman
Is een desman een rat?
Nee. Ondanks de bijnaam trompetrat is de desman familie van de mol, niet van de rat.
Waar leeft de Pyrenese desman?
Alleen in de Pyreneeën en het noordwesten van het Iberisch Schiereiland, in koude, heldere en snelstromende bergbeken.
Waarom is de desman bedreigd?
Vooral door stuwdammen en waterkrachtcentrales, vervuiling, waterwinning, droogte en uitheemse roofdieren zoals de Amerikaanse nerts.
Leefgebied · Frankrijk
