Vogel · Bos & heide
Dryocopus martius
● IUCN: niet bedreigd · streng beschermd
De grootste specht van Europa, ravenzwart met een vuurrode kruin. Je hoort hem vaak eerder dan je hem ziet: een luide, rollende roffel die door het hele bos galmt. En met zijn snavel bouwt hij woningen voor tientallen andere dieren.
| Leefgebied | Uitgestrekte bossen met oude, dikke bomen, vooral beuken |
| Lengte | Tot ongeveer 50 cm, inclusief staart |
| Actief | Overdag; het hele jaar in zijn gebied |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Helemaal mat zwart met lichte ogen en een ivoorkleurige snavel. Het mannetje heeft een volledig rode kruin, het vrouwtje alleen een rode vlek op het achterhoofd |
| Dieet | Vooral mieren, hun larven en poppen, en houtbewonende kevers |
| Geluid | Luide roffel, een helder ‘kliiieh’ en in de vlucht een rollend ‘krü-krü-krü’ |
Waar kom je ze tegen?
Moeilijkheid: ●●●●● Geduld nodig
Horen is makkelijk, zien vraagt geduld. Volg de roffel in het voorjaar, als de bomen nog kaal zijn.
| Duitsland | Bijna overal waar grote bossen met oude beuken staan, zoals de beukenbossen van Hessen |
| Sporen | Grote ovale holen hoog in een beukenstam, en verse grove spaanders onder vermolmde stronken |
| Tip | Ga in maart of april vroeg in de ochtend het bos in en luister |
Wist je dat een zwarte specht tot 17 keer per seconde met zijn snavel tegen het hout kan slaan? Het timmeren van één nesthol in hard beukenhout kost hem drie tot vier weken en zo’n 10.000 spaanders.
Kaart II van IV
Gedrag & seizoen
Een paar zwarte spechten heeft een enorm gebied nodig, meestal meer dan 200 hectare bos. Vanaf half februari begint de balts: het mannetje roffelt luid op droge takken of holle stammen om een vrouwtje te lokken en zijn gebied af te bakenen. Daarna timmeren ze samen een nieuw hol of knappen ze een oud hol op.
| Half februari – april | Balts; luid roffelen en roepen |
| Eind maart – april | Het vrouwtje legt meestal drie tot vijf witte eieren |
| Mei – juni | De jongen worden zo’n vier weken in het hol gevoerd |
| Zomer – winter | Rustiger; zoekt mieren in stronken en op de bosbodem |
Wanneer zie je ze het best?
| jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec |
| winter · roffel | lente · balts | zomer · bladerdak | herfst | winter | |||||||
■ Goede kans ■ Redelijke kans ■ Lastig
Kaart III van IV
Rol in het ecosysteem
De zwarte specht is de timmerman van het bos. Hij maakt de grootste holen van alle spechten, en zodra hij verhuist, trekken er anderen in. Meer dan vijftig diersoorten gebruiken zijn holen, waaronder de holenduif, de ruigpootuil, de boommarter, de kauw en vleermuizen. Zonder zwarte specht zouden veel van die dieren nauwelijks een woonplek vinden.
Oude bomen sparen: in Duitsland broeden naar schatting 28.000 tot 44.000 paren, en het aantal is stabiel. Wel is de specht direct afhankelijk van de bosbouw: hij heeft oude, dikke bomen nodig. Bomen met holen zijn daarom wettelijk beschermd.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
De vogel van Mars
De wetenschappelijke naam martius verwijst naar Mars, de Romeinse god van de oorlog. Bij de Romeinen was de specht aan Mars gewijd. Volgens de legende zorgden een wolvin en een specht voor de tweeling Romulus en Remus, de stichters van Rome. In Duitsland werd de zwarte specht in 1981 gekozen tot Vogel des Jahres.
Veelgestelde vragen
Vragen over de zwarte specht
Hoe groot is een zwarte specht?
Tot ongeveer 50 centimeter, inclusief staart. Daarmee is hij de grootste specht van Europa.
Hoe zie je het verschil tussen mannetje en vrouwtje?
Het mannetje heeft een volledig rode kruin. Bij het vrouwtje is alleen het achterhoofd rood.
Wanneer hoor je de zwarte specht roffelen?
Vooral van half februari tot april, tijdens de balts. Vroeg in de ochtend is je kans het grootst.
Welke dieren gebruiken zijn holen?
Meer dan vijftig soorten, waaronder de holenduif, de ruigpootuil, de boommarter, de kauw en vleermuizen.
