Schaaldier · Middellandse Zee
Aristeus antennatus
● Gevoelig voor overbevissing · lokaal beheerplan
Diep onder de golven van de Costa Brava, waar geen licht meer komt, leeft een rood-paarse garnaal met voelsprieten die drie keer zo lang zijn als zijn lijf. Dit is de gamba roja, en die uit het vissersstadje Palamós geldt als een van de beste garnalen ter wereld.
| Leefgebied | Modderige bodems en onderzeese kloven, meestal tussen 400 en 800 meter diep |
| Grootte | Vrouwtjes tot ongeveer 20 cm, mannetjes kleiner |
| Actief | Dag en nacht, in volledige duisternis |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Fel rood tot paars, met een blauwig glanzende kop, een lange spitse snuit en extreem lange rode voelsprieten |
| Verwar niet met | De carabinero, een grotere diepzeegarnaal die over zijn hele lijf donker scharlakenrood is |
| Dieet | Kleine kreeftachtigen, wormen en resten die naar de bodem zakken |
Waar kom je ze tegen?
Moeilijkheid: ●●●●● Onmogelijk in het wild
Deze garnaal leeft veel te diep om te zien. Ga ’s middags naar de visafslag van Palamós, als de boten binnenkomen.
| Palamós | De haven, de visafslag en het Museu de la Pesca, het visserijmuseum aan de kade |
| Costa Brava | Ook Roses en Blanes zijn bekende gamba-havens |
| Tip | Kom ’s middags naar de haven van Palamós om de vissersboten binnen te zien varen |
Wist je dat rood in de diepzee een schutkleur is? Rood licht dringt niet door tot die diepte, dus een rode garnaal is daar zo goed als onzichtbaar.
Kaart II van IV
Gedrag
De rode garnaal leeft op en net boven de modderbodem van de diepzee, vaak in de onderzeese kloven die vlak voor de Catalaanse kust de diepte in duiken. Hij tast met zijn lange voelsprieten zijn omgeving af. In de zomer komen de vrouwtjes in grotere groepen bij elkaar in wat minder diep water om te paaien; in de winter zitten ze dieper en verspreider. Vrouwtjes worden groter en ouder dan mannetjes.
| Winter | Dieper en verspreid in de kloven |
| Voorjaar | Vrouwtjes trekken naar de randen van de kloven |
| Zomer | Paaitijd; grote groepen vrouwtjes bij elkaar |
| Herfst | Langzaam weer naar dieper water |
Wanneer vind je ze vers?
| jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec |
| vaak gesloten | voorjaar | hoogseizoen | najaar & feestdagen | ||||||||
■ Goede kans ■ Redelijke kans ■ Lastig
Kaart III van IV
Van zee tot bord
Omdat de garnaal op zo’n diepte leeft, is de visserij zwaar voor de bodem en kwetsbaar voor overbevissing. In Palamós en Roses werken vissers en wetenschappers daarom samen aan een eigen beheerplan, met minder visdagen, een grotere maaswijdte en periodes waarin niet gevist wordt. Het is een van de eerste voorbeelden in Spanje waarbij vissers zelf meebeslissen over het beheer.
De echte gamba de Palamós herken je aan een eigen keurmerk. Hij wordt op de dag van de vangst geveild en is daardoor heel vers. De smaak is zoet en ziltig, en vooral de kop zit vol smaak.
Seizoenen en bereiding verschillen per regio en per jaar. Vraag je visboer wat er nu vers is.
Kaart IV van IV
Recept & traditie
Gambas a la plancha
| Garnalen | Hele, verse rode garnalen, met kop en schaal |
| Plaat | Een gietijzeren plaat of pan, heel heet, met een dun laagje olijfolie |
| Bakken | Grof zeezout erover en per kant maar een minuut of anderhalf; ze moeten van binnen glazig blijven |
| Eten | Met de handen: kop eraf trekken en het sap uit de kop zuigen; daar zit de meeste smaak |
In Palamós is de gamba het trotse symbool van het stadje. Elk jaar in juni is er een gambafeest met proeverijen, en de restaurants rond de haven hebben dan speciale menu’s. Kenners eten hem zo puur mogelijk, zonder knoflook of saus, zodat je de zoete smaak van de garnaal proeft. Wie meer wil weten over het vissersleven, bezoekt het Museu de la Pesca aan de haven.
Veelgestelde vragen
Vragen over de rode garnaal
Waarom is de gamba de Palamós zo duur?
Hij wordt op grote diepte gevangen, in kleine hoeveelheden, met beperkte visdagen, en dezelfde dag vers verkocht.
Hoe diep leeft de rode garnaal?
Meestal tussen 400 en 800 meter, maar hij komt ook veel dieper voor.
Hoe eet je hem het lekkerst?
Zo eenvoudig mogelijk: kort op een hete plaat met grof zout. En vergeet het sap uit de kop niet.
Leefgebied · Spanje
