Zoogdier · Middellandse Zee & Straat van Gibraltar
Orcinus orca
● IUCN: ernstig bedreigd (groep van de Straat van Gibraltar)
In de smalle zeestraat tussen Spanje en Marokko leeft een kleine, bijzondere groep orka’s. Ze volgen de blauwvintonijn op zijn trek, en ze zijn zo weinig in aantal dat ze tot de meest bedreigde orka’s ter wereld horen. Bij de laatste telling in 2011 ging het om ongeveer 39 dieren. Wie ze vanaf een boot uit Tarifa ziet opduiken, vergeet dat nooit.
| Leefgebied | De Straat van Gibraltar en de Golf van Cádiz, en in de zomer ook verder langs de Atlantische kust |
| Grootte | Mannetjes 6–8 meter, vrouwtjes iets kleiner |
| Actief | Dag en nacht |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Zwart met een witte buik, een witte vlek achter het oog en een grijs ‘zadel’ achter de rugvin; mannetjes hebben een rechte rugvin tot bijna 2 meter hoog |
| Verwar niet met | De griend, die ook zwart is maar een lage, gebogen rugvin heeft en geen witte vlekken |
| Dieet | Bijna alleen blauwvintonijn |
Waar kom je ze tegen?
Moeilijkheid: ●●●●● Gemiddeld, in het juiste seizoen
In juli en augustus is de kans het grootst. Ga met een erkende walvisspotorganisatie mee, die de regels voor afstand en snelheid volgt.
| Tarifa | Het zuidelijkste punt van Europa, met dagelijks boottochten de Straat in |
| Golf van Cádiz | In het voorjaar rond Barbate, waar ze de trekkende tonijn opwachten |
| Tip | In de Straat zie je op dezelfde tocht vaak ook grienden en dolfijnen, en soms potvissen |
Wist je dat onderzoekers elke orka hier bij naam kennen? Ze herkennen de dieren aan de vorm van de rugvin en het grijze zadel, dat bij elke orka anders is.
Kaart II van IV
Gedrag
Orka’s leven in hechte familiegroepen rond een oudere moeder, die hun hele leven bij elkaar blijven. De orka’s van de Straat jagen bijna alleen op blauwvintonijn. Sommige groepen achtervolgen een tonijn tot hij uitgeput is; andere hebben geleerd om tonijn van de vislijnen van vissers te halen. Ze volgen de tonijn op zijn trek: in het voorjaar de Golf van Cádiz, in de zomer de Straat, en daarna verder naar het noorden langs de kust.
Sinds 2020 komen sommige van deze orka’s af op zeilboten, waarbij ze tegen het roer duwen en het soms beschadigen. Waarom ze dat doen, weten onderzoekers nog niet zeker; vaak wordt het gezien als spel of nieuwsgierigheid.
| Maart – juni | Golf van Cádiz, waar de tonijn binnenkomt |
| Juli – augustus | De Straat van Gibraltar, als de tonijn terugtrekt |
| Najaar | Verder langs de Atlantische kust naar het noorden |
| Winter | Grotendeels onbekend; ze worden dan weinig gezien |
Wanneer zie je ze het best?
| jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec |
| zelden gezien | Golf van Cádiz | Straat · vanuit Tarifa | naar het noorden | ||||||||
■ Goede kans ■ Redelijke kans ■ Lastig
Kaart III van IV
Rol in het ecosysteem
Als toppredator staat de orka bovenaan de voedselketen. Omdat deze groep bijna alleen tonijn eet, hangt zijn lot volledig af van de tonijn. Toen de tonijnstand rond 2000 instortte, kregen de orka’s het zwaar; nu de tonijn herstelt, gaat het met de jacht weer beter. Maar met zo weinig dieren is elke verloren orka een groot verlies.
Bedreigingen: te weinig voedsel, vervuiling die zich ophoopt in hun lichaam, onderwaterlawaai en drukke scheepvaart in een van de drukste zeestraten ter wereld. Daarbij is de groep zo klein dat er weinig kalfjes geboren worden. Sinds 2019 staat de groep op de Rode Lijst van de IUCN als ernstig bedreigd, met minder dan vijftig volwassen dieren.
Je kunt helpen door alleen met erkende walvisspotters mee te gaan, die afstand houden en hun motor rustig laten draaien. Zeilers krijgen van de Spaanse overheid advies hoe ze moeten handelen als orka’s bij hun boot komen.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
In het Spaans heet de orka orca, maar vroeger ook ballena asesina, ‘moordende walvis’. Die naam komt van zeelieden die zagen hoe orka’s op grote prooien jaagden. Tegenwoordig kijken mensen in Tarifa heel anders naar ze: de orka’s zijn de sterren van het walvisspotten, en onderzoekers geven elk dier een eigen naam.
De vissers aan deze kust kennen de orka’s al eeuwen, omdat ze dezelfde tonijn volgen. Sinds de ontmoetingen met zeilboten zijn de orka’s van het Iberisch schiereiland wereldnieuws geworden. In Spanje noemen journalisten ze soms de bende van ‘Gladis’, naar een van de eerste vrouwtjes die bij de roeren werd gezien.
Veelgestelde vragen
Vragen over de orka
Hoeveel orka’s leven er in de Straat van Gibraltar?
Bij de laatste volledige telling in 2011 waren het er ongeveer 39. De groep geldt als ernstig bedreigd.
Wanneer zie je orka’s vanuit Tarifa?
Vooral in juli en augustus, als de tonijn de Straat weer uit zwemt.
Waarom duwen orka’s tegen zeilboten?
Dat is nog niet zeker. Onderzoekers denken vaak aan spel of nieuwsgierigheid, en niet aan agressie.
Orka’s kijken in Europa: lees dolfijnen en walvissen bij Tarifa.
Leefgebied · Spanje
