Vogel · Venen & heide
Lyrurus tetrix
● IUCN: Niet bedreigd · in België met uitsterven bedreigd
Een glanzend zwarte haan met een liervormige staart, vuurrode wenkbrauwen en een sneeuwwitte onderstaart. In het voorjaar dansen, blazen en koeren de hanen bij zonsopkomst op het veen. In België komt het korhoen alleen nog in de Hoge Venen voor, als een van de zeldzaamste vogels van het land.
| Leefgebied | Open hoogveen en heide met verspreide berken, dennen en bosbes |
| Lengte | Haan ±55 cm, hen ±42 cm |
| Gewicht | Haan ±1,2 kg, hen ±0,9 kg |
Kaart I van IV
Ecologisch paspoort
| Herkenning | Haan blauwzwart met liervormige staart, witte vleugelstreep, witte onderstaart en rode ‘rozen’ boven de ogen; hen bruin gebandeerd met licht gevorkte staart |
| Voedsel | Knoppen en katjes van berk, bosbes, heide en zaden; kuikens eten vooral insecten |
| Familie | Ruigpoothoenders, net als auerhoen en hazelhoen |
Waar vind je ze?
| België | Alleen nog in de Hoge Venen, in kleine aantallen |
| Nederland | Een kleine, zeer kwetsbare populatie op de Sallandse Heuvelrug |
| Tip | Blijf op de vlonderpaden: grote delen van de venen zijn in het voorjaar afgesloten om de vogels rust te geven |
Wist je dat korhoenders in strenge winters een holletje in de sneeuw graven om in te slapen? De sneeuw isoleert zo goed dat het er veel warmer is dan in de ijzige lucht erboven.
Kaart II van IV
Gedrag & seizoenen
In het voorjaar verzamelen de hanen zich vóór zonsopkomst op een vaste baltsplaats in het open veen. Met gespreide staart, opgezette nek en hangende vleugels draaien en springen ze om elkaar heen, terwijl ze een langgerekt, borrelend koeren laten horen, afgewisseld met een sissend ‘tsjoe-ie’. De hennen komen kijken en kiezen de sterkste hanen. Daarna broedt de hen alleen, in een kuiltje tussen heide of bosbes.
| April – mei | Balts bij zonsopkomst op de baltsplaats |
| Mei – juni | De hen legt 6–10 eieren en broedt ±25 dagen |
| Zomer | Kuikens zoeken insecten in heide en bosbes |
| Winter | Knoppen van berk en slapen in de sneeuw |
Kaart III van IV
Rol in het ecosysteem
Het korhoen is een graadmeter voor gezonde, afwisselende heide en venen: het heeft open plekken nodig om te baltsen, ruige dekking om te broeden en veel insecten voor de kuikens. Door ontginning, bebossing met sparren, verzuring, verstoring en een tekort aan insecten verdween het korhoen uit bijna heel België en Nederland. In de Hoge Venen werden sinds 2017 korhoenders uit Zweden uitgezet om de laatste, ingeteelde populatie te versterken.
Wat helpt? Veenherstel, het kappen van sparrenaanplant, rust in het broedseizoen en jij: blijf op de paden en laat de hond aangelijnd. Eén verstoring op de baltsplaats kan een hele ochtend balts kosten.
Kaart IV van IV
Verhalen & cultuur
De balts van het korhoen heeft mensen altijd gefascineerd. In de Alpen wordt wel gezegd dat de Schuhplattler, de Beierse en Tiroolse volksdans met springen en klappen op dijen en schoenzolen, is afgekeken van de dansende korhanen. En de gekrulde zwarte staartveren, in het Duits Spielhahnfedern, sieren van oudsher de hoeden van Alpenbewoners.
Veelgestelde vragen
Vragen over het korhoen
Waar kun je korhoenders zien in België?
Alleen nog in de Hoge Venen, in kleine aantallen. Grote delen van het veen zijn afgesloten om de vogels rust te geven; met wat geluk zie of hoor je ze vanaf de vlonderpaden.
Wat is de balts van het korhoen?
In april en mei verzamelen de hanen zich bij zonsopkomst op een vaste plek, waar ze met gespreide staart dansen, springen en koeren om indruk te maken op de hennen.
Waarom is het korhoen zo zeldzaam geworden?
Door het verlies van heide en hoogveen, bebossing, verzuring, verstoring en te weinig insecten voor de kuikens.
